GPW WATS – nowa era transakcyjna warszawskiej giełdy

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie od kilku lat pracuje nad jednym z najbardziej ambitnych projektów technologicznych w swojej historii – budową własnego, autorskiego systemu transakcyjnego o nazwie GPW WATS (Warsaw Automated Trading System). To rozwiązanie ma zastąpić dotychczas wykorzystywaną platformę UTP (Universal Trading Platform), dostarczaną przez grupę Euronext i działającą na warszawskim parkiecie od 2013 roku. Projekt, choć wielokrotnie przesuwany w czasie, pozostaje jednym z filarów strategii rozwoju GPW na najbliższe lata i ma fundamentalnie zmienić sposób, w jaki na polskim rynku kapitałowym zawierane są transakcje.

Geneza projektu – dlaczego GPW zdecydowała się na własny system

Decyzja o budowie własnego systemu transakcyjnego zapadła na GPW we wrześniu 2019 roku, jeszcze za czasów zarządu kierowanego przez Marka Dietla. Do tego momentu giełda, podobnie jak wiele innych parkietów w Europie, korzystała z gotowych, licencjonowanych rozwiązań dostarczanych przez zewnętrznych vendorów. Zależność od dostawcy zewnętrznego – zarówno pod względem kosztów, jak i czasu wprowadzania nowych funkcjonalności (tzw. time to market) – była jednym z głównych argumentów przemawiających za zmianą podejścia.

Jak tłumaczył wówczas Dariusz Kułakowski, ówczesny członek zarządu GPW odpowiedzialny za informatykę i technologię, współpraca z zewnętrznymi dostawcami oraz uzależnienie od ich harmonogramów rozwoju było czynnikiem, który skłonił giełdę do budowy rozwiązania od podstaw. Dzięki własnemu systemowi GPW miała szansę przejść z roli odbiorcy nowoczesnych technologii do roli ich twórcy, a docelowo także dostawcy – z myślą o komercjalizacji systemu i udostępnieniu go innym instytucjom finansowym czy nawet innym giełdom w regionie.

Projekt budowy systemu WATS otrzymał również wsparcie finansowe – dofinansowanie z grantu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w wysokości blisko 30 mln złotych, co podkreślało jego badawczo-rozwojowy charakter. Warto dodać, że zgodnie z danymi zawartymi w raportach rocznych GPW, całkowity budżet projektu znacząco wzrósł na przestrzeni lat – z pierwotnie zakładanych około 90 mln złotych do poziomu przekraczającego 150 mln złotych brutto, co odzwierciedla skalę i złożoność całego przedsięwzięcia.

System WATS od początku projektowany był z myślą o obsłudze nie tylko rynku akcji, obligacji, ETF-ów czy certyfikatów strukturyzowanych, ale docelowo całej Grupy Kapitałowej GPW – w tym Towarowej Giełdy Energii. Ujednolicenie infrastruktury transakcyjnej w ramach jednej platformy ma przynieść synergie kosztowe zarówno dla samej giełdy, jak i dla uczestników obrotu.

Burzliwa historia harmonogramu wdrożenia

Historia wdrażania systemu GPW WATS to w praktyce seria kolejnych przesunięć terminu produkcyjnego uruchomienia, co samo w sobie stało się już swoistym tematem dyskusji na rynku kapitałowym.

Miesiąc przed terminem z listopada 2025 roku GPW ponownie ogłosiła przesunięcie – tym razem bez wskazania nowej, konkretnej daty. Decyzja ta była efektem analizy wyników testów oraz próby generalnej przeprowadzonej na początku października 2025 roku. Próba ta i poprzedzające ją testy ujawniły obszary wymagające dopracowania, w szczególności w zakresie nadzoru nad przebiegiem sesji giełdowej, procedur reagowania na sytuacje awaryjne, parametryzacji systemu oraz potrzeby przeprowadzenia dodatkowych testów funkcjonalnych i wydajnościowych. Jak komentował wówczas Sławomir Panasiuk, wiceprezes zarządu GPW, decyzja o opóźnieniu wdrożenia miała zapewnić najwyższą jakość działania i funkcjonalności systemu oraz umożliwić uwzględnienie dodatkowych zmian zgłaszanych przez członków giełdy.

Kolejny, zaktualizowany harmonogram ogłoszono 30 kwietnia 2026 roku. Zarząd GPW wyznaczył wówczas trzy tzw. Próby Generalne – 23–24 maja, 6–7 czerwca oraz 27–28 czerwca 2026 roku – zapowiadając, że w przypadku ich pomyślnego zakończenia i osiągnięcia pełnej gotowości zarówno przez giełdę, jak i uczestników rynku, migracja systemu odbędzie się 4–5 lipca, a produkcyjne uruchomienie WATS nastąpi 6 lipca 2026 roku. Prezes GPW Tomasz Bardziłowski podkreślał wówczas, że giełda wdroży system dopiero wtedy, gdy będzie miała pełne przekonanie o jego gotowości.

Mimo przeprowadzenia dwóch pierwszych prób generalnych, które – jak podała GPW – zostały ocenione pozytywnie i objęły praktycznie wszystkich aktywnych uczestników rynku, zarówno krajowych, jak i zagranicznych (zrealizowano setki tysięcy transakcji testowych), giełda w połowie czerwca 2026 roku po raz kolejny zdecydowała o przesunięciu terminu. Nowa, zaktualizowana data migracji to 3–4 października 2026 roku, natomiast produkcyjne uruchomienie systemu GPW WATS zaplanowano na 5 października 2026 roku. Decyzję tę podjęto po analizie wyników testów i dotychczasowych prób generalnych oraz w dialogu z Komitetem Wdrożenia Systemu GPW WATS, w którego skład wchodzą przedstawiciele członków giełdy, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych (KDPW), KDPW CCP oraz samej GPW. Giełda zapewniła jednocześnie, że bieżący obrót odbywa się bez zakłóceń w oparciu o obecnie działający system UTP, a kolejna aktualizacja harmonogramu nie ma wpływu na funkcjonowanie rynku.

Ta powtarzająca się seria opóźnień pokazuje, jak dużym wyzwaniem technologicznym i organizacyjnym jest zbudowanie od podstaw krytycznej infrastruktury rynku kapitałowego – w odróżnieniu od zakupu gotowego rozwiązania, GPW musiała samodzielnie zmierzyć się z całym ryzykiem projektowym.

Onboarding uczestników rynku

Wdrożenie nowego systemu transakcyjnego to nie tylko wyzwanie dla samej giełdy, ale także dla całego ekosystemu uczestników rynku – domów i biur maklerskich, banków, animatorów rynku, dostawców płynności, firm prowadzących handel algorytmiczny (tzw. prop-trading) oraz dostawców danych rynkowych. Proces przygotowania tych podmiotów do bezpiecznego korzystania z nowej infrastruktury określany jest mianem onboardingu.

Z uwagi na to, że giełda działa w czasie rzeczywistym i charakteryzuje się bardzo niską tolerancją na błędy, onboarding ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa całego procesu migracji. Nawet drobne problemy integracyjne po stronie jednego z uczestników mogą prowadzić do opóźnień w obrocie lub strat finansowych. Z tego powodu instytucje finansowe od dłuższego czasu testują swoje systemy w dedykowanym środowisku testowym, weryfikując m.in. poprawność połączenia z nową platformą, przekazywanie i odbiór zleceń, odbiór danych rynkowych oraz procesy rozliczeniowe.

Aby ułatwić i przyspieszyć ten proces, GPW przygotowała specjalny Program Wsparcia Migracji do nowego centrum danych, w którym docelowo ma działać system WATS. W ramach programu domy i biura maklerskie mogły korzystać z rabatów na opłaty technologiczne w zamian za wcześniejsze podłączenie się do środowiska testowego. Program ten obowiązywał od listopada 2023 do listopada 2024 roku i był skierowany do wszystkich członków giełdy uprawnionych do działania na Głównym Rynku GPW, NewConnect oraz Catalyst. W tym samym czasie GPW wybrała firmę Equinix jako dostawcę nowoczesnego centrum danych, w którym docelowo uruchomiony zostanie system WATS – w okresie przejściowym członkowie giełdy utrzymują podwójne połączenia: do obecnego systemu UTP w dotychczasowym centrum danych oraz do testowego środowiska WATS w nowej lokalizacji.

Dla wielu instytucji finansowych migracja na WATS oznacza też konieczność zmiany oprogramowania po stronie klienta. Przykładowo, część domów maklerskich zapowiedziała już, że ich dotychczasowe, wieloletnie aplikacje transakcyjne – niektóre bazujące na technologiach sprzed kilkudziesięciu lat – nie będą kompatybilne z nowym systemem ze względu na fundamentalne różnice technologiczne, co wymusza wdrożenie zupełnie nowych narzędzi inwestycyjnych.

Wydajność i architektura techniczna

Kluczowym argumentem przemawiającym za budową nowego systemu jest jego wydajność.

Dotychczasowy system UTP, wdrożony w 2013 roku, umożliwia obsługę około 20 tysięcy zleceń na sekundę – co samo w sobie stanowiło istotny skok technologiczny względem poprzedzającego go systemu WARSET, przetwarzającego zaledwie nieco ponad 300 zleceń na sekundę. Na tym tle GPW WATS ma oferować znacznie większą przepustowość oraz elastyczną skalowalność, dostosowaną do rosnących wymagań rynku, w tym rozwoju handlu algorytmicznego i wysokiej częstotliwości (HFT).

Według informacji publikowanych na oficjalnej stronie projektu (gpwwats.pl), nowy system ma charakteryzować się jednym z najniższych poziomów opóźnień (łac. latency) wśród dostępnych na rynku rozwiązań transakcyjnych – rzędu 10 mikrosekund przy obciążeniu na poziomie 100 tysięcy zleceń na sekundę dla 90% przetwarzanych zleceń. Oznacza to, że średnie opóźnienie w obsłudze zlecenia przy takim obciążeniu ma być mierzone w mikrosekundach, a nie milisekundach, co stawia WATS w ścisłej czołówce nowoczesnych platform transakcyjnych na świecie.

System budowany jest w metodyce zwinnej (agile) – oznacza to, że kolejne wersje prototypu były stopniowo rozbudowywane o nowe funkcjonalności na przestrzeni kilku lat prac projektowych. Docelowo, po ustabilizowaniu podstawowej wersji obsługującej rynek kasowy (akcje, obligacje, instrumenty pochodne), planowana jest rozbudowa systemu o moduły obsługujące inne klasy aktywów, w tym rynek towarowy – energię elektryczną i gaz ziemny, obsługiwane obecnie przez Towarową Giełdę Energii.

Zmiany funkcjonalne dla uczestników obrotu

Nowy system transakcyjny wprowadza szereg istotnych zmian w mechanizmach handlu, które będą odczuwalne zarówno dla inwestorów instytucjonalnych, jak i indywidualnych. Wśród nich warto wymienić kilka kluczowych obszarów:

• Nowe zasady dotyczące zleceń. WATS wprowadza zmiany w logice obsługi zleceń typu PKC (po każdej cenie) oraz PCR (po cenie rynkowej). W nowym systemie zlecenia te będą mogły funkcjonować wyłącznie z dodatkowymi warunkami ważności – m.in. WIA (wykonaj i anuluj), WLA (wykonaj lub anuluj) czy WNF (ważne na fixing) i WNZ (ważne na zamknięcie), stosowanymi w zależności od fazy sesji. Zniknie możliwość pozostawiania w arkuszu zleceń bez limitu ceny – w trakcie notowań ciągłych takie zlecenia będą realizowane natychmiast albo anulowane, w zależności od przyjętego warunku ważności. Zmianie ulegnie także obsługa niezrealizowanej części zlecenia PCR – nie będzie już ona automatycznie konwertowana na zlecenie z limitem, lecz po prostu anulowana. System nie przewiduje również zleceń typu PEG ani zleceń z minimalną wielkością wykonania.
• Zlecenia z wielkością ujawnianą. Zmieni się także minimalny wolumen ujawniany w przypadku zleceń z tzw. wielkością ujawnianą (WUJ) – z dotychczasowych 10 sztuk do zaledwie 1 sztuki, co ma dać uczestnikom rynku większą elastyczność w zarządzaniu widocznością własnych zleceń.
• Nowa logika kontroli limitów zleceń. System WATS wprowadza dodatkowe mechanizmy zabezpieczające przed przyjmowaniem nieuzasadnionych zleceń – zlecenia niezgodne z obowiązującymi limitami cenowymi będą automatycznie odrzucane, a nie – jak dotychczas – jedynie ograniczane. Limity te będą dynamicznie przesuwać się wraz ze zmianą kursu odniesienia, a ich zakres będzie różnicowany w zależności od fazy sesji (np. szerszy w fazie aukcji otwarcia niż w pozostałych fazach).
• Reorganizacja harmonogramu sesji. Zmienią się także zasady dotyczące tzw. fazy dogrywki w notowaniach ciągłych – dotychczas można było w niej składać wyłącznie zlecenia z limitem równym kursowi zamknięcia, w nowym systemie możliwe będzie już złożenie zlecenia z dowolnym limitem, a nawet zlecenia PKC z odpowiednim warunkiem ważności. Nowością ma być też rozszerzenie mechanizmu dogrywki na instrumenty dłużne, w tym obligacje, dla których wcześniej taka faza nie była w ogóle przewidziana. Zmianie ulegną również zasady notowań jednolitych, w tym wydłużenie czasu trwania drugiej dogrywki.
• Mechanizm losowego otwarcia i zamknięcia sesji. WATS wprowadza losowy moment rozpoczęcia i zakończenia notowań danego instrumentu – w niewielkim, kilkudziesięciosekundowym przedziale czasowym wokół oficjalnej godziny otwarcia i zamknięcia sesji. Rozwiązanie to, stosowane już na wielu rozwiniętych rynkach na świecie, ma ograniczyć ryzyko manipulacji kursem w newralgicznym momencie otwarcia lub zamknięcia notowań oraz równomiernie rozłożyć obciążenie systemu, ponieważ poszczególne instrumenty nie rozpoczynają i nie kończą notowań dokładnie w tej samej sekundzie.
• Dwuetapowe równoważenie rynku. Zmieni się także mechanizm tzw. równoważenia – czyli czasowego zawieszenia notowań w sytuacji, gdy próba zawarcia transakcji następowałaby poza dopuszczalnymi widełkami wahań kursu. Nowy system rozróżnia dwa etapy: automatyczne równoważenie podstawowe, trwające określony, z góry ustalony czas (zróżnicowany w zależności od segmentu rynku – najkrótszy dla największych spółek, np. z indeksu WIG20), oraz równoważenie dodatkowe, o którego zakończeniu decyduje już przewodniczący sesji giełdowej.

Znaczenie projektu dla rynku kapitałowego

Wdrożenie własnego systemu transakcyjnego to dla GPW coś więcej niż zwykła modernizacja infrastruktury IT. To element szerszej strategii budowania przewagi konkurencyjnej całej Grupy Kapitałowej GPW na tle innych giełd w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Zgodnie ze strategią GPW na lata 2025–2027, rozwój platformy WATS stanowi jeden z kluczowych filarów planów rozwojowych giełdy, obok m.in. inicjatyw związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji czy cyfryzacją procesów wewnętrznych.

Zwiększona przepustowość i niższe opóźnienia mają otworzyć warszawski rynek na dalszy rozwój handlu algorytmicznego oraz przyciągnąć bardziej wymagających uczestników międzynarodowych, dla których parametry techniczne platformy transakcyjnej są istotnym czynnikiem przy wyborze rynku do prowadzenia działalności. Docelowo GPW rozważa też komercjalizację systemu – czyli udostępnienie go innym instytucjom czy giełdom, co mogłoby uczynić Warszawę nie tylko odbiorcą, ale i eksporterem nowoczesnych technologii giełdowych.

Jednocześnie kolejne przesunięcia terminu wdrożenia pokazują, że giełda konsekwentnie stawia bezpieczeństwo i stabilność ponad presję czasu. Jak wielokrotnie podkreślali przedstawiciele zarządu GPW, w przypadku infrastruktury krytycznej dla całego rynku kapitałowego nadrzędne znaczenie ma pewność, że system jest w pełni gotowy do przejęcia obsługi realnego obrotu – nawet kosztem kolejnych opóźnień w harmonogramie.

Podsumowanie

Projekt GPW WATS to jedno z najważniejszych przedsięwzięć technologicznych w historii warszawskiej giełdy – autorski, budowany od podstaw system transakcyjny, który ma zastąpić działającą od ponad dekady platformę UTP. Choć droga do jego wdrożenia okazała się znacznie dłuższa niż pierwotnie zakładano, a kolejne terminy uruchomienia były wielokrotnie przesuwane – od pierwszego kwartału 2024 roku aż po ustaloną obecnie datę 5 października 2026 roku – projekt konsekwentnie zbliża się do finału. Dla uczestników rynku oznacza to konieczność dostosowania własnych systemów i procedur do nowych zasad funkcjonowania sesji giełdowej, natomiast dla całego rynku kapitałowego – szansę na istotny skok jakościowy w zakresie szybkości, stabilności i bezpieczeństwa obrotu giełdowego w Warszawie.